کتاب بین دو زمین‌لرزه، نوشتۀ سر برنارد فیلدن، ترجمۀ زنده‌یاد دکتر باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی که در سال ۱۳۸۳، پس از زمین‌لرزۀ ویرانگر بم به همت موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران منتشر شد، هنوز یکی از راهنماهای مهم برای برنامه‌ریزی پیش از زلزله و اقدام در هنگام خطر زمین‌لرزه به‌شمار می‌رود.
توجه خوانندگان عزیز را به مقدمۀ نویسندۀ فقید کتاب، سر برنارد فیلدن، جلب می‌کنیم:

مقدمه
زلزله‌های حاصل از تغییر مکان پوستۀ زمین می‌تواند خرابی‌های ویرانگری را موجب شود. به‌رغم مجموعه اطلاعات رو به گسترش دربارۀ طبیعت زلزله‌ها، نمی‌توان با اطمینان دربارۀ زمان دقیق وقوع زلزله و یا شدّت آن پیش‌بینی لازم را کرد. تنها می‌توان احتمال این بلیّه را پیش‌بینی کرد؛ ولی نه از تکرار زلزله‌ها می‌توانیم بکاهیم و نه از شدت آنها. تنها کاری که قادر به انجام آنیم این است که در جهت آرام کردن ویرانگری بالقوۀ آن، احتیاط‌هایی اتخاذ کنیم. علاوه بر ضرورت مبرم حفاظت از زندگی انسان‌ها، باید مسئولیت حمایت از آثار و بناهای تاریخی را نیز به عهده گیریم. پیش از این از خسارت‌های عظیم وارده به ساختارهای مهم تاریخی فرهنگی رنج برده‌ایم.
زلزله‌ها به سبب قدرت ویرانگرشان غالباً ناگهانی و غیرمترقبه‌اند و ویرانی گسترده و جبران‌ناپذیری که به میراث فرهنگی وارد می‌سازند با دیگر بلایا متفاوتند. آمادگی برای زلزله و رویارویی با مسایل آن در محدودۀ تکالیف سازمان‌های محلی، ایالتی، و ملی (یا مرکزی) قرار می‌گیرد. سازمان‌های مسئول مراقبت از اموال فرهنگی را در این کتاب راهنما، دستگاه اجرایی و مدیران آنها را به عنوان مجریان نام می‌بریم. در واقع این دستگاه‌های اجرایی هستند که می‌توانند و باید گام‌های اساسی را برای نجات انسان‌ها و اموال فرهنگی به هنگام بروز حادثه بردارند.
آمادگی در برابر زلزله باید در برنامه‌ریزی پیشامدهای عمومی دیگر، انواع بلایا خصوصاً آتش، سیل، و غارتگری، گنجانده شود. با از پیش برنامه‌ریزی کردن، امکان جلوگیری از اتلاف وقت به هنگام وقوع بلیّه فراهم می‌آید.
خوشبختانه حفاظتِ اموال فرهنگی از مهارت‌ها، فنون، و مصالح مختلفی که برای نجات جان‌ها و ساختن بناهای جدید استفاده می‌شود، بهره می‌برد. در نتیجه، حفاظت از میراث فرهنگی ما ضرورتاً به مفهوم رقابت با دیگر عملیات التیام‌بخش در شرایط پس از وقوع بلیّه به علت قلّت منابع نمی‌تواند تلقی گردد.
بالا بردن مقاومت بناهای تاریخی در برابر زلزله باید در یک برنامۀ زمان‌بندی شدۀ منظم نگهداری پیوند خورد؛ برنامه‌ای که بر پایۀ معاینات دوره‌ای، مخصوصاً توسط معماران و مهندسان آموزش دیده، استوار باشد. مجریان در حوزه‌های زلزله‌خیز باید از انجام یک چنین معاینات و فراهم آوردن فهرست جامعی همراه با مستندات تفصیلی که پیش از وقوع زلزلۀ بعدی تهیه می‌گردد، اطمینان حاصل نمایند.
هنگامی که حوادث طبیعی ــ تندبادها، طوفان‌ها، گردبادها، سیل‌ها، سوزبادهای شدید، بهمن‌ها، و جز آن ــ رخ می‌نماید زیرساخت‌های جامعه غالباً کارآیی خود را از دست می‌دهد، به همین جهت مرمت کامل بناهای تاریخی ممکن است سال‌ها پس از حصول اولین کمک‌ها به طول انجامند.
از این رو این کتاب راهنما سه حوزۀ مرتبط با مجریان را مورد بررسی قرار می‌دهد:
چه اقدامی پیش از وقوع زلزله، چه کاری را فوراً، و چه عملیاتی را در درازمدت باید انجام داد؟
کاربرد توصیه‌های ارائه‌شده در این کتاب راهنما باید مشکلاتی که از سیستم‌های مختلف دولتی، اعمال قانونی اجرایی متفاوت، فرایندهای برنامه‌ریزی مختلف، الگوهای متنوع مالکیت، و دیگر رفتارهای فرهنگی متفاوت، سرچشمه می‌گیرد را در خود جای دهد؛ ولی هیچ یک از این موارد مجری را از اجرای اصول توصیه شده برای نجات جان انسان‌ها و نیز اموال فرهنگی نباید مانع شود.
بسیاری از این اموال، بناهای تاریخی خواهند بود، بسیاری از این اموال حتی اگر کلبه‌ای کوچک باشد، حاوی اشیای ارزشمند میراث فرهنگی هستند. اقدام پیش‌گیرانه تکلیف، و مسئولیت مجریانی است که دوراندیشی آنها را باید ارج نهاد و به رسمیت شناخت. آمادگی برای سوانح در برابر این تمایل طبیعی مردم که «این سانحه در اینجا رخ نخواهد داد یا در زمان ما نخواهد بود» چالشی را طلب می‌کند. به‌هرحال تنها سیاست مسئول این است که به صورت مستمر و موثر برای زلزلۀ احتمالی برنامه‌ریزی و کار شود. علاوه بر این، هر زلزله باید فصل مهم دیگری در مجموعۀ دانش در حال گسترش ما را تشکیل دهد. تعمیر و بازسازی پس از آخرین زمین‌لرزه باید مطالعه شود. درس‌ها باید به‌طور مستمر آموخته شوند و همیشه آگاه باشیم که بین دو زمین لرزه به سر می‌بریم.

سر برنارد فیلدن

برای اطلاعات بیشتر:
http://www.iranicomos.org/?page_id=21

Comments are closed.