توهم درآمدزایی نخستین ضربه را به میراث فرهنگی زد

وظایف وسیع سازمان میراث فرهنگی کشور اعم از حفاظت و مرمت، ‌تشکیل موزه‌ها، امور باستان‌شناسی، ‌هنرهای سنتی، مردم‌شناسی و دیگر برنامه‌ها بیشترین توان این نهاد را در بخشی از سازمان‌های ادغامی آن شامل مرمت و حفاظت آثار تاریخی متمرکز کرد و این باعث شد که مساله ارتقای سطح آگاهی عمومی بدنه جامعه در زمینه میراث فرهنگی کمرنگ شود.

دکتر حسن زرگر ـ رییس اسبق سازمان میراث فرهنگی کشور ـ در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) درباره نقاط ضعف و قوت این نهاد گفت: هرچند سال‌های اخیر با تاکید یونسکو بر مساله حفاظت از میراث معنوی، کلیه فعالیت‌ها تحت‌الشعاع این موضوع قرار گرفته، اما در حالت کلی در زمینه‌هایی به جز مرمت آثار، کار کارشناسی پرتوان و پرقوتی صورت نگرفته است؛ به نحوی که برخی از فعالیت‌ها مانند پژوهش در مورد زبان و گویش اساسا مطرح نیست.

وی افزود: از دوران انجام وظیفه خود در این سازمان تصورم این بود که نقش حوزه معرفی و آموزش آنقدر حیاتی است که شاید مشابه کاری مانند سوادآموزی یا واکسیناسیون عمومی باشد. موضوع این است که تشکیلات میراث فرهنگی در اذهان عمومی باید از یک نهاد مانع و بازدارنده که اجازه هر کاری را به افراد نمی‌دهد،‌ اصلاح شده و به عنوان نهادی محافظ صیانت و فرهنگ کشور تبدیل شود. و اینکه سازمان تشکیلاتی باشد که مردم به طور جد از آن حمایت کنند. باید در راستای خواست عمومی و پاسخ‌دهنده به آن باشد که متاسفانه چنین چیزی هنوز در جامعه ما اتفاق نیفتاده است.

زرگر در ادامه علت این امر را بی‌اطلاعی و کم توجهی مسؤولان پست‌های مدیریت شهری مرتبط با حوزه میراث فرهنگی عنوان کرد و اظهار داشت: موارد تخلف در این حوزه عموما توسط کسانی بوده که در شکل مطلوب حامی قضیه بوده و قصد استفاده از توان کارشناسی سازمان را برای اهداف حوزه کاری خود داشته‌اند. این ماجرا همچنان در حال تکرار است و تخریب بناهای ثبتی گواه این مدعاست. قانون به دلیل ملاحظه‌کاری اجرا نمی‌شود و عدم امنیت برای میراث فرهنگی را به وجود می‌آورد.

رییس کمیته ایکوموس ایران در ادامه، دیگر مورد غفلت شده در سازمان را توجه به مرمت بافت‌های شهری ذکر کرد و افزود: به رغم توجه سازمان‌های بین‌المللی وابسته به یونسکو، این امر در کشور ما با بی‌توجهی روبه‌رو شد. باید بگویم در این حوزه به جز چند نمونه کوچک، آن هم در حد آزمایشی، تجربه قابل ارایه‌ای در اختیار نداریم

و به‌وفور در طرح‌های جامع شهری درک صحیحی از اهمیت موضوع مرمت شهری در حال و آینده شهرها وجود نداشته و مداخلات تخریبی ناموفق بسیار بوده است.

وی یکی از اصولی‌ترین مشکلات در سازمان میراث فرهنگی را عدم تناسب امکانات و منابع در اختیار آن با مسؤولیت‌های برعهده‌اش برشمرد و گفت: هنوز هم افکار عمومی در این جهت است که برای ایجاد یک سد یا آب برای تامین شرب به راحتی میلیاردها تومان بودجه صرف می‌شود؛ اما در حوزه میراث فرهنگی اصلا چنین چیزی نیست. از لحاظ تشکیلاتی نیز با وجود هفتاد واحد در مراکز و شهرها باید بپذیریم تقسیم نیروهای کارشناسی به تعداد کافی در تمام استان‌ها میسر نبوده است؛ اما باید با سفر به استان‌های ضعیف کمبود کارشناسان را جبران کنند. همچنین روال خوبی که در گذشته وجود داشت، تشکیل منظم شورای فنی درباره بناهای تاریخی با حضور جمعی از کارشناسان به عنوان مرجع خوبی برای تصمیم‌گیری بود که نقش آن در سال‌های اخیر بسیار کمرنگ و فعالیت آن تقریبا متوقف شد.

زرگر اضافه کرد: تشکیل سازمان درست در مقطعی صورت گرفت که مملکت ما درگیر جنگ بود و تمامی افرادی که دست‌اندرکار این موضوع بودند، دچار بحران بوده‌اند؛ اما به هر حال به لحاظ استحکام جنبه‌های قانونی‌اش تصویب شد و هم اکنون اساسنامه آن جزو مترقی‌ترین قانون‌هاست؛ اما اگر تمام ابعاد آن به صورت عمیق مورد توجه قرار می‌گرفت، حتما شرایطی بهتر از امروز داشتیم.

وی در ادامه گفت: همواره این دغدغه خاطر را داشته‌ام که سازمان میراث فرهنگی از زمانی که از وزارت آموزش عالی جدا شده و با توهم درآمدزایی به وزارت ارشاد ملحق شد، اولین ضربه را خورد و فرصت‌های بسیاری را به این وسیله از دست دادیم. امیدواریم هم اکنون با ادغام آن با سازمان ایرانگردی به لحاظ سیاسی، جایگاهی را که به حق باید از سال‌های خیلی دور می‌داشت بیابد. کم لطفی است اگر بگوییم در کشوری زندگی می‌کنیم که اهمیت ورزش بیشتر از میراث فرهنگی نیست. به هر حال شاید به این طریق جایگاه سیاسی و تشکیلاتی سازمان قدری اصلاح شود؛ اما مطمئنم هماهنگی فعالیت‌ها و نقش و تعریف تازه یافتن برای این دو حوزه پیچیده است و فکر می‌کنم جدا از یکدیگر بهتر می‌توانستند به فعالیت خود بپردازند.

او ادامه داد: تجانس ماهیت اهداف این دو سازمان بسیار کم است؛ بر خلاف اینکه عده‌ای بر این تصورند که توریسم به معنای بازدید از میراث فرهنگی است، فکر می‌کنم سهم سازمان میراث فرهنگی از گردشگری کم است و در نهایت داشتن یک دیدگاه روشن درباره نحوه کنار هم گذاردن این تشکیلات شاید مهمترین موضوعی است که همگی همکاران با آن مواجه خواهند بود.

خبرگزاری دانشجویان ایران – اصفهان
سرویس: میراث فرهنگی