شهریار عدل، ۱۴ بهمن ۱۳۲۲ ـ ۳۱ خرداد ۱۳۹۴

دو سال پیش در چنین روزی، ۳۱ خرداد، یکی از بزرگان میراث فرهنگی و جامعۀ باستان‌شناسی ایران از میان ما هجرت کرد. یاد دکتر شهریار عدل را، عضو پیوستۀ ایکوموس ایران، چهرۀ شناخته‌شده‌ای که ذکر خدمات مهم و موثر او به فرهنگ و میراث فرهنگی کشور، گرچه شیرین و آموزنده است، در این مختصر نمی‌گنجد، گرامی می‌داریم و در این روزهای پربرکت ماه رمضان، برایش از درگاه خداوند مهربان آرامش و شادی جاودان آرزو می‌کنیم.

موسسۀ ایکوموس ایران، فهرست آثار مکتوب دکتر شهریار عدل را در اختیار علاقمندان قرار می‌دهد. برای شنیدن بخشی از خدمات دکتر شهریار عدل با صدای خود او، به این نشانی رجوع کنید.

 

 

مراسم گرامیداشت محمد مهریار، چهرۀ برجستۀ میراث فرهنگی ایران، سه‌شنبه ۳۰ خرداد ۱۳۹۶، با شرکت جمعی از اعضای پیوسته و وابسته ایکوموس و علاقمندان زنده‌یاد محمد مهریار، برگزار شد. سخنرانان در این برنامه دربارۀ وجوه گوناگون شخصیت و آثار مکتوب و عملی  و اجرایی مهریار سخن گفتند. ناصر نورورززاده چگینی، معاون موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران، او را «کارشناس» حقیقی خواند، یعنی کسی که «کار» را «می‌شناسد»؛ لیلا مهریار، فرزند ایشان، او را به خورشید تشبیه کرد؛ و ابراهیم حیدری، عضو پیوستۀ ایکوموس ایران، او را به نقل از زنده‌یاد دکتر باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی «فیلسوف مرمت» نامید.

موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران باری دیگر یاد و نام این شخصیت علمی و فرهنگی کشور را، نادره‌کاری که شایسته است الگوی نسل‌های حاضر و آینده قرار بگیرد، گرامی می‌دارد و از کلیۀ کسانی که در برپایی این مراسم کوشش و یاری بی‌دریغ کردند سپاس‌گزاری می‌کند: از سخنرانان حاضر، خانم لیلا مهریار، و آقایان ناصر نوروززاده چگینی و ابراهیم حیدری؛ از کمیتۀ آموزش، به‌ویژه مسئول کمیته، سرکار خانم مهناز گرجی؛ از همکاران تهیه‌کنندۀ نماهنگ و پوستر و گروه مستندسازی مراسم، سرکار خانم‌ها شیما بکاء، عاطفه موسوی، مریم حیدرخانی، فاطمه توانایی، و طاهره بنیسی و جناب آقای مجید قره‌زاد شربیانی؛ و از همکار بخش اجرایی، سرکار خانم هیوا باقری.

در این مراسم همچنین از دکتر شهریار عدل، دکتر اکبر تجویدی، و دکتر محمدحسین وافی یاد شد.

روانشان شاد و یادشان گرامی و راهشان پررهرو باد.

 

 

گرامیداشت زنده‌یاد محمد مهریار
معمار و پژوهشگر تاریخ معماری و باستان‌شناسی

 

کمیتۀ آموزش برگزار می‌کند:

بوسه بر رخ مهتاب…، ناصر نوروززاده چگینی
در ستایش آفتاب …، لیلا مهریار
به‌یاد استاد محمد مهریار، دکتر اسماعیل کهرم
نماهنگ «می‌ناب»
مهریار و تخت سلیمان، ابراهیم حیدری
مهریار و کنگاور، احمد کبیری

 

زمان و مکان:
سه‌شنبه ۳۰ خرداد ۱۳۹۶، ساعت ۱۵ – ۱۷، تالار دکتر شیرازی،
تهران، خیابان ولی‌عصر، جنوب پارک ساعی، شماره ۲۱۶۹، مرکز هنرپژوهی نقش‌جهان

استاد اکبر تجویدی، باستان‌شناس، نقاش، مترجم، پژوهشگر تاریخ هنر ایران، بیستم خرداد در پاریس به دیار باقی شتافتند. موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران این ضایعۀ بزرگ را به شاگردان و دوستداران او و رهروان این راه تسلیت می‌گوید.
دکتر اکبر تجویدی، متولد ۱۳۰۵، فرزند هادی‌خان تجویدی، از شاگردان کمال‌الملک و از هنرآموختگان مدرسه صنایع مستظرفه، یکی از مهم‌ترین هنرمندان و پژوهشگران خاندان هنرپرور تجویدی به شمار می‌آید. او یکی از آغازگران جدی پژوهش‌های کیفی در تاریخ نگارگری ایرانی است و نتیجه پژوهش‌ها و تأملات چندین ساله وی، در سال ۱۳۵۲ در کتابی با عنوان نقاشی ایرانی از کهن‌ترین روزگار تا دوران صفوی منتشر شد. این کتاب، نخستین کتاب تخصصی دربارۀ نقاشی ایرانی است که سیر تاریخی دارد و از نقاشی غارهای لرستان آغاز می‌شود و انجام پژوهش را به عهد صفوی می‌رساند.
همکاری در انتشار کتاب پنجمین کنگرۀ جهانی باستان‌شناسی و هنر ایران در سال ۱۳۴۷ و تألیف کتاب دانستنی‌های نوین دربارۀ هنر و باستان‌شناسی عصر هخامنشی بر بنیاد کاوش‌های پنج‌سالۀ تخت‌جمشید در سال ۱۳۵۵ از دیگر آثار این باستانشناس پیشکسوت است. بیشترین مقالات ‌اکبر تجویدی در حوزه‌های تاریخ هنر، هنرهای سنتی، باستان‌شناسی و معماری در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ در مجله‌های هنر و مردم و یغما انتشار یافته است. دبیری دومین بی‌ینال تهران در سال ۱۳۳۹، و معرفی هنرمندان ایرانی به نمایشگاه‌های بین‌المللی هنر پاریس در دهه ۱۳۵۰، از جمله دیگر خدمات ارزندۀ وی است.
استاد تجویدی در ترجمه و انتشار چند کتاب به زبان فرانسوی نقش مهم و تأثیرگذاری داشته است. از جمله انتشار دو کتاب هنر مدرن ایران۱ در سال ۱۳۴۶/۱۹۶۷ و برگزیدۀ اشعار حافظ۲ در سال ۱۳۶۸/۱۹۸۹.
به گزارش خبرگزاری ایسنا او پس از انقلاب اسلامی نیز مصدر خدمات فرهنگی بسیاری بوده است، از جمله تدریس در مقطع کارشناسی ارشد پژوهش هنر به دعوت دانشگاه هنر بین سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۵. دیدار استاد با خوشنویسان ایرانی در آذر ۱۳۹۳ در پاریس و نیز همکاری‌هایی در اوایل دهه ۱۳۹۰ با خانه فرهنگ ایران در پاریس را می‌توان آخرین حضور وی در محافل عمومی، علی‌رغم بیماری و خانه‌نشینی اجباری، دانست. استاد تجویدی در دهه‌های شصت و هفتاد خورشیدی با بخش فرهنگی سفارت ایران در پاریس متواضعانه همکاری می‌کرد و در مقطع معروف به جنگ سفارتخانه‌ها که روابط دو کشور ایران و فرانسه دچار تنش بود، ماه‌ها در سفارت در پاریس در کنار دیگر همکارانی که به ناچار در سفارت بودند و اجازه خروج نداشتند به آنها روحیه می‌داد و آنها را آرامش می‌بخشید.
استاد ‌اکبر تجویدی بنا بر وصیتشان برای خاکسپاری در بهشت زهرا به‌زودی به ایران منتقل خواهند شد و با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در قطعۀ هنرمندان آرامش ابدی خواهند یافت.
یادشان گرامی باد.

 

۱٫ L’ArtModerneen Iran

۲٫ L’amour, L’amant, L’aime

موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران در یکم خرداد، روز ملاصدرا، یاد این حکیم بزرگ ایرانی را گرامی می‌دارد.

«از جمله بزرگانی که حکمت را بار دیگر احیا نموده آن را با عرفان و اصول دین اسلام، مخصوصاً نظریۀ تشیع، انطباق دادند، می‌توان میرداماد و میرفندرسکی و شیخ بهایی و ملامحسن فیض و مولانا عبدالرزاق لاهیجی و قاضی سعید قمی و بسیاری دیگر از حکمای دورۀ صفویه را نام برد. لکن حکیمی که بیش از هر کس به احیاء حیات معنوی این عصر و ایجاد مکتب نوینی در حکمت که با عرفان و شرع آمیخته و هماهنگ بود خدمت نمود و در واقع پایه‌گذار مکتب علوم عقلی در دورۀ اخیر است، صدرالدین شیرازی مشهور به ملاصدرا است، که گرچه در میان عامه شهرت بسیار ندارد، در میان خواص از بزرگ‌ترین علمای اسلام محسوب می‌گردد و می‌توان بدون اغراق او را در الهیات سرآمد حکمای اسلامی دانست.»

سیدحسین نصر، در مقدمۀ رسالۀ سه اصل اثر ملاصدرا (تهران: روزنه، ۱۳۷۷، ص ۵)

 

مدرسۀ خان شیراز، مدرسه‌ای که به افتخار ملاصدرا به‌همت الله‌وردی خان و پسرش امام‌قلی خان ساخته شد.
عکاس رابرت بایرون، دهۀ ۱۹۳۰ میلادی. Robert Byron ,copyright: Conway Library, Courtauld Institute of Art

تداوم محوطه‌های میراثی مستلزم تغییر برای تطبیق با کاربردها و انتظارات و اهداف و خواست‌های تازه و در حال رشد است. جایگاه‌های تاریخی با طراحی هوشمندانۀ امروز معنایی عمیق‌تر می‌یابند و متقابلاً طراحی امروز در گفتگویی مودبانه با محیط‌های تاریخی غنی‌تر می‌شود. این مفروضات که در برنامه‌ریزی برای میراث نقشی مهم دارند، چه از دیدگاه حوزۀ حفاظت و چه از دیدگاه حوزۀ طراحی، محل بحث و تقابل اندیشه‌هاست. آیا کتابچه‌های راهنمای حفاظت می‌تواند بدون توجه به ماحصل و نتیجۀ طراحی، توقعات و انتظاراتی روشن برای طراحی معین کند؟ آیا طراحی جدید می‌تواند بدون آسیب به یکپارچگی محیط و معنا، به نحوی انتزاعی به بناها و بستر تاریخی ارجاع دهد؟

موضوع این شماره نشریۀ تغییر طی زمان، بررسی و مطالعه راهبردهایی برای طراحی در بسترهای تاریخی است و شامل موضوعاتی از این دست می‌شود: تحلیل و مستندنگاری عناصر تعریف کننده شخصیت جایگاه‌های میراثی، به خصوص آنها که ورای جلوه‌های بصری و دو بعدی‌اند؛ قوانینی که رشد برخوردار از حساسیت بالا و در عین حال ارگانیک را در عرصه‌های حفاظتی ترویج می‌کنند؛ و نیز تحلیل انتقادی راه‌حل‌های طراحی برای مناظر، ساختمان‌ها، محلات، و سایت‌های باستان‌شناختی.

مقاله‌هایی با محتوای مباحث نظری، نمونه‌های تاریخی، نقد مصداق‌ها و نمونه‌ها پذیرفته می‌شود. ترجیح دارد که مقالات ارسالی حداکثر ۷۵۰۰ کلمه ‌و نیز حداکثر ده تصویر داشته باشد. توصیه می‌کنیم موردپژوهی‌های مختصر که به پاسخ‌ها و نیات اولیۀ طراح می‌پردازد، به چگونگی رویکرد طراح به بستر تاریخی نیز توجه کند. برای اطلاعات بیشتر با نشانی cot@design.upenn.edu در ارتباط باشید.
دبیر این شمارۀ ویژه خانم پاملا و. هاوکز، عضو انجمن معماران آمریکا است.

مجلۀ تغییر طی زمان۱، دوفصل‌نامه‌ای است دربارۀ تاریخ، نظریه، و امور اجرایی حفاظت و محیط ساخته‌شده. هر شمارۀ آن به موضوعی می‌پردازد تا گفتگوی انتقادی دربارۀ حفاظت امروزین را از جهات و رشته‌های گوناگون میسر کند.

 

  1. Change Over Time

Leo van Nispen tot Sevenaer, RIP

لئو فان نیسپن تُت سِفِنائر (Leo van Nispen tot Sevenaer)، رئیس پیشین ایکوموس جهانی، و رئیس پیشین ادارۀ حفاظت از بناهای تاریخی هلند، در هشتم مه ۲۰۱۷ درگذشت. او طی سال‌های ۱۹۹۱ ـ ۱۹۹۴ دبیر ایکوموس جهانی بود.

یکی از اقدامات مهم او برجسته کردن اهمیت آمادگی برای بحران در سطح ایکوموس جهانی، ایجاد «سپر آبی» (Blue Shield) و به تلاش برای رسمیت یافتن آن در دومین پروتکل معاهدۀ لاهه بود.

موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران درگذشت این کارشناس و مدیر برجستۀ میراث فرهنگی را به اعضای ایکوموس و علاقمندان به میراث فرهنگی تسلیت می‌گوید.

پیکرۀ حکیم ابوالقاسم فردوسی در میدان فردوسی شهر رم، میدان فردوسی ویلا بورگز (۱۳۴۷ ه.ش)، اثر استاد ابوالحسن صدیقی

۲۵ اردیبهشت، روز گرامی‌داشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و روز پاسداشت زبان فارسی، بر دوستداران فرهنگ ایرانی و زبان فارسی مبارک باد. موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران آرزو می‌کند زبان فارسی که عامل یگانگی ایرانیان و مایۀ پیوند جان‌ و اندیشۀ آنان با فرهنگ ایرانی است، چون گذشته به‌دست میراث‌داران فردوسی ببالد و قدر و قیمت این درّ گران‌مایه و اندیشه و همت فردوسی بیش از پیش شناخته شود.

 

«اثری چون رستم و سهراب، سیاوش، یا رستم و اسفندیار ماندگار است نه از آنرو که یکبار جاودانه ساخته و پرداخته شد. بنائی بلند، بی گزند از باد و باران و پیوسته همان که بود. در شاهنامه سخن بر سر آن جوهرهاست که هستی انسان را می‌سازد، بر سر پیوند و جدایی آدمیان است با یکدیگر و مهر و کین آنان با طبیعت و بزرگی در زندگی و مرگ. آنگاه به سبب کلیت جهانی و آشکار کردن ژرف‌ترین دردهای آدمی تا به امروز همپای زمانه آمده‌اند. و از‌ آنجا که این دردها تا به امروز بوده‌اند و در هر دورانی بشر به نحوی آنها را دریافته است، این آثار خصوصیت تغییر‌پذیری و کمال‌جویی خود را از دست نداده‌اند و در هر دوره‌ای آدمیان خود را در آن بازیافته‌اند. شاید بتوان گفت که این آثار زندگی وابسته‌ای دارند ـ چون آیینه‌هایی بزرگ و چند رویه با قابلیت انعکاس صورت‌های گوناگون بشری. به سبب همین تحول و ساخت و پرداخت پیاپی از تطاول ایام جان به در برده‌اند.»

 

ـ شاهرخ مسکوب، مقدمه‌ای بر رستم و اسفندیار، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، تهران، ۱۳۴۲، ص ۶.

دکتر رضا داوری در موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران، عکاس: مهندس طاهره بنیسی

 

دکتر رضا داوری اردکانی، فیلسوف، استاد دانشگاه تهران، رئیس فرهنگستان علوم، و چهرۀ ماندگار کشور به عنوان عضو افتخاری موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران معرفی شدند.
عضویت افتخاری ایشان، که به عنوان فیلسوف فرهنگ شناخته می‌شوند و صاحب تألیفات ارزشمند و فراوانی در حوزۀ فلسفه و تاریخ فلسفه و فرهنگ هستند، در مجمع عمومی موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران به اتفاق آرا به تصویب رسید. دکتر مهدی حجت در هنگام طرح این پیشنهاد، ضمن برشمردن بخشی از کارنامۀ علمی و فرهنگی ایشان، یادآوری کردند که در این باره با آقای دکتر داوری مذاکره شده و ایشان به سبب لطف و توجهی که به این حوزه دارند، موافقتشان را ابراز داشته‌اند.
موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران این خبر را به اعضای موسسه و نیز به همۀ دوستداران فرهنگ ایرانی تبریک و تهنیت می‌گوید و امیدوار است که عضویت ایشان، که از چهره‌های برجستۀ دانشگاهی و از مفاخر این سرزمین‌ هستند، موجبات فهم وحدت میراث اندیشه و میراث مادی این فرهنگ غنی را بیش از پیش فراهم کند.

جلسۀ مجمع عمومی عادی و عادی به طور فوق‌العادۀ موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران در تاریخ سه‌شنبه ۱۹ اردیبهشت در تالار دکتر شیرازی در مرکز هنرپژوهی نقش جهان تشکیل شد. در این جلسه معاون موسسه، ناصر نوروززاده چگینی، گزارشی از اقدامات و فعالیت‌های موسسه در سال ۱۳۹۵ ارائه کرد و سپس سایر موارد مطرح و دربارۀ آنها تصمیم‌گیری شد.
از جمله دکتر مهدی حجت به نمایندگی از هیئت رئیسه، پیشنهاد عضویت افتخاری دکتر رضا داوری اردکانی، رئیس فرهنگستان علوم کشور، را در موسسۀ فرهنگی ایکوموس ایران مطرح کردند که به اتفاق آرا تصویب شد.